1. Wskaż, gdzie jesteś 2. Znajdź potrzebny lek 3. Zarezerwuj on‑line 4. Odbierz w aptece Znajdź i zarezerwuj lek w najbliższej aptece! Znajdź teraz najbliższe apteki Nie sposób polubić się z bólem brzucha, jednak warto mieć świadomość, że jest to ważny objaw z punktu widzenia diagnostyki. Ból, niezależnie od jego położenia, zmusza nas do odkrycia jego źródła, często choroby, która jest przyczyną nieprzyjemnych objawów. Utrzymujący się ból brzucha może wskazywać na różne zaburzenia czynności układu pokarmowego lub choroby narządów jamy brzusznej. Pomocy najlepiej szukać u lekarza rodzinnego, który na podstawie badań i wywiadu medycznego podejmie leczenie lub skieruje nas na dalszą diagnostykę do specjalisty. ZOBACZ TEŻ: Grypa żołądkowa – jak sobie z nią poradzić? Różne oblicza bólu brzucha Samo stwierdzenie, że „boli nas brzuch” to zbyt mało, by postawić prawidłową diagnozę. Dokładny opis dolegliwości może pomóc lekarzowi w ustaleniu, gdzie leży problem. Podstawą jest określenie lokalizacji bólu. Czy odczuwamy dyskomfort w górnej lub dolnej, prawej lub lewej części brzucha? Istotny jest również czas trwania bólu. Jeżeli pojawił się nagle, może być to objaw niedrożności przewodu pokarmowego, a nawet perforacji, co jest już stanem zagrażającym życiu. Nagły ból o charakterze kolkowy najczęściej wskazuje na kamicę żółciową lub kolkę nerkową. Bywa również tak, że ból towarzyszy nam przez dłuższy czas lub ma skłonność do nawracania. Nie jest tak intensywny, ja te wymienione wcześniej, jednak w dłuższej perspektywie jest uciążliwy. Tak przeważnie objawia się choroba wrzodowa. Oprócz lokalizacji i charakteru bólu, należy zwrócić uwagę na różne czynniki, które wpływają na zaostrzenie lub złagodzenie objawów. Ból może się nasilać na czczo lub podczas schylania, a słabnąć po posiłku lub oddaniu stolca. Wszystkie te informacje warto przekazać lekarzowi. ZOBACZ TEŻ: Najlepsze sposoby na zgagę Najczęściej diagnozowane przyczyny bólu brzucha Większość przypadków bólu brzucha to prozaiczne, codzienne dolegliwości, które nie stanowią dużego zagrożenia, jednak często są źródłem dyskomfortu. Kiedy może boleć nas brzuch? Niestrawność po posiłku Dominującą przyczyną przemijającego bólu brzucha jest niestrawność. Pojawia się, gdy zjemy zbyt obfity, tłusty posiłek, a także, gdy jemy w pośpiechu i nieregularnie. W niestrawności odczuwamy nie tylko ból brzucha, często towarzyszą jej wzdęcia, odbijanie się, nudności i uczucie pełności, które może utrzymywać się do kilku godzin po posiłku. Ból menstruacyjny Ból podczas miesiączki towarzyszy każdej kobiecie w wieku rozrodczym. Wraz z bólem pojawia się comiesięczne krwawienie z dróg rodnych. Stan ten spowodowany jest przemianami hormonalnymi zachodzącymi w organizmie kobiety. Z początkiem cyklu endometrium wyściełające macicę zaczyna siłę łuszczyć, czemu sprzyjają bolesne skurcze mięśni macicy. U niektórych kobiet ból bywa tak silny, że promieniuje aż do pleców. Może trwać od kilku dni. Jelitówka, czyli grypa żołądkowa Choć określana mianem grypy, jelitówka z typową grypą ma niewiele wspólnego. Wywołują ją rotawirusy, noro- i adenowirusy, a także niektóre grzyby, pasożyty i bakterie. Objawy pojawiają się gwałtownie. Osoba chora skarży się na kłujący ból brzusza, nudności i wymioty, a często również obfite i wodniste biegunki. Dolegliwości te bardzo osłabiają organizm. Refluks żołądkowo-przełykowy Jeżeli piekący ból i ucisk odczuwane są w okolicy mostka, a czasem promieniują na tylną część gardła, to najprawdopodobniej choroba refluksowa. Przyczyną dolegliwości jest cofająca się treść żołądkowa, która oprócz bólu powoduje nudności, odbijanie się i kwaśny smak w ustach. Wrzody żołądka i dwunastnicy W przypadku wrzodów chory może odczuwać piekący ból w okolicy nadbrzusza, któremu często towarzyszy uczucie rozpierania i pełności po posiłku. Zdarza się jedna, że choroba nie daje żadnych objawów. ZOBACZ TEŻ: Wrzody żołądka: jak rozpoznać i leczyć? Zapalenie wyrostka robaczkowego Stan zapalny wyrostka robaczkowego najczęściej wywołują kamienie kałowe, zatykające światło wyrostka. Zapalenie może się również rozwinąć na skutek zmian guzowatych i owrzodzeń w świetle wyrostka lub obecności pasożytów. Chory odczuwa uporczywy ból, który z początku rozlany jest na cała jamę brzuszną. Z czasem można go zlokalizować po prawej stronie tułowia, powyżej pachwiny. Dodatkowymi objawami są: podwyższona temperatura, nudności i wymioty, utrata apetytu. Stan ten wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej. Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego Zapalenie pęcherzyka żółciowego jest powikłaniem kamicy żółciowej. W przebiegu tej choroby kamienie żółciowe gromadzą się w pęcherzyku żółciowym lub drogach żółciowych. Typowym objawem tego stanu zapalnego jest utrzymująca się przez kilka godzin kolka żółciowa. Ból odczuwany jest w prawym nadbrzuszu i nasila się przy głębszym wdechu. ZOBACZ TEŻ: Wyrostek robaczkowy – jak rozpoznać zapalenie? Jak radzić sobie z bólem brzucha? Ból brzucha możemy próbować łagodzić na własną rękę, o ile nie podejrzewamy żadnego poważniejszego schorzenia. Skuteczne w walce z bólem są leki przeciwbólowe z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), do których zalicza się ibuprofen (Ibalgin Maxi, Ibumax, Ibuprom, MIG, Nurofen), naproksen (Naxii, Aleve), czy działający przeciwbólowo paracetamol (Apap, Panadol, Codipar). Trzeba jednak pamiętać, że leki z grupy NLPZ mogą działać drażniąca na śluzówkę żołądka i nie są wskazane przy chorobie wrzodowej. Ulgę w bólu mogą przynieść także preparaty rozkurczowe na bazie drotaweryny (np. No-Spa, Deespa, Spastyna Max) oraz butylobromku hioscyny (Buscopan, Scopolan). Masz trudności za znalezieniem swojego leku? Teraz możesz zarezerwować go w aptece i odebrać w wolnej chwili. Przejdź do wyszukiwarki i zarezerwuj swoje leki. Jeżeli przyczyną dyskomfortu jest niestrawność, pomocne mogą się okazać napary z ziół zwiększających wydzielanie soków trawiennych i działających rozkurczowo na mięśnie układu pokarmowego, takich jak: koszyczek rumianku, mięta pieprzowa, korzeń mniszka, koper włoski. Rozluźniająco na brzuch zadziała też ciepły okład i leżenie w pozycji z podkurczonymi nogami. Warto również sięgnąć po siemię lniane znane przede wszystkim z dobroczynnego działania w chorobie wrzodowej. Zawarte w nasionach śluzy powlekają błony śluzowe przełyku, żołądka i częściowo dwunastnicy, chroniąc je przed agresywnym działaniem kwasu solnego. Jeśli mimo podjętych działań ból nadal się utrzymuje lub nasila i występują inne, niepokojące objawy, takie jak: podwyższona temperatura, nudności i wymioty, krew w stolcu, zatrzymanie stolca oraz ból, który uniemożliwia sen, należy skonsultować się z lekarzem. ZOBACZ TEŻ: Zespół jelita drażliwego – objawy i leczenie Wszystkie treści zamieszczone w Serwisie, w tym artykuły dotyczące tematyki medycznej, mają wyłącznie charakter informacyjny. Dokładamy starań, aby zawarte informacje były rzetelne, prawdziwe i kompletne, jednakże nie ponosimy odpowiedzialności za rezultaty działań podjętych w oparciu o nie, w szczególności informacje te w żadnym wypadku nie mogą zastąpić wizyty u lekarza. Kategorie: Zdrowie Tagi: co oznacza ból brzucha co może powodowac ból brzucha jak radzić sobie z bólem brzucha ból brzucha Więcej artykułów Co warto wiedzieć o przewlekłym bólu brzucha u dzieci Systematyczne przeglądy piśmiennictwa pokazują, że przewlekły ból brzucha to problem dotyczący 15-20 proc. dzieci głównie w wieku 4-6 lat i nastolatków, częściej dziewcząt niż chłopców. W ok. 90 proc. przypadków mają one charakter czynnościowy. Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna „Przewlekły ból brzucha nie musi mieć charakteru ciągłego — może się utrzymywać stale, ale też nawracać okresowo. Co do czasu trwania nie ma jasności. W jednym z dość starych dokumentów amerykańskich, bo z 2005 r. , mowa jest, że to ból trwający klinicznie powyżej miesiąca. Ma podłoże organiczne lub czynnościowe, ale zdecydowanie przeważa to drugie” — mówi dr n. med. Marcin Dziekiewicz z Kliniki Gastroenterologii i Żywienia Dzieci Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. 3 Decydującą rolę w postępowaniu diagnostycznym w przewlekłych bólach brzucha odgrywa dobrze zebrany wywiad i podstawowe badanie przedmiotowe. Wywiad ma na celu wykluczenie objawów alarmowych (tzw. czerwonych flag), które powinny skłonić do bardziej wnikliwej i intensywnej diagnostyki. Objawy alarmowe to: objawy wybudzające ze snu, utrata masy ciała, stany gorączkowe, krwawienie z przewodu pokarmowego, opóźnienie/zahamowanie dojrzewania płciowego, nawracające afty w jamie ustnej. Czujność powinien wzbudzić również dodatni wywiad rodzinny w kierunku chorób autoimmunizacyjnych, zakażenia Helicobacter pylori. Bardzo ważne są charakter i lokalizacja bólu. Ból w nadbrzuszu wskazuje na: zakażenie dyspepsję czynnościową, przewlekłe zapalenie trzustki. Jeżeli ból jest odczuwany w lewym dole biodrowym — wskazuje na zaparcie, w prawym — chorobę Leśniowskiego-Crohna. Jak mówi dr Dziekiewicz, problem z lokalizacją bólu polega na tym, że większość pacjentów wskazuje na okolice pępka, co nie skłania lekarza do myślenia o jakiejś konkretnej jednostce chorobowej. Charakter bólu może mieć związek z dietą, konkretnymi produktami żywnościowymi (alergia pokarmowa, nietolerancja laktozy/fruktozy, celiakia, NZJ, NCGI, przewlekłe zapalenie trzustki, dyspepsja czynnościowa). Ustąpienie/zmniejszenie nasilenia objawów po wypróżnieniu może wskazywać na zespół jelita drażliwego i większość chorób przebiegających z zaburzeniami rytmu wypróżnienia. Bristolska skala uformowania stolca wyróżnia siedem jego typów. Warto z niej korzystać, ponieważ pozwala uniknąć kłopotliwych dla pacjenta czy jego rodziców pytań. Zgodnie z Kryteriami rzymskimi IV z 2016 r., dokumentem dotyczącym epidemiologii, etiologii, patogenezy, ale także kryteriów rozpoznawania czynnościowych zaburzeń przewodu pokarmowego, o zaparciu czynnościowym można mówić, jeśli występują co najmniej dwa z następujących objawów — przynajmniej raz w tygodniu przez co najmniej miesiąc: nie więcej niż dwa wypróżnienia do toalety w tygodniu u dzieci w wieku co najmniej 4 lat; co najmniej jeden w tygodniu epizod brudzenia bielizny kałem; zachowania retencyjne; bolesne wypróżnienia lub zbite stolce; zaleganie mas kałowych w odbytnicy; stolce o dużej średnicy, zatykające muszlę klozetową; brak innej przyczyny. „Jeśli na podstawie Kryteriów rzymskich IV rozpoznajemy u pacjenta zaparcie, które jest jedną z częstszych w mojej praktyce przyczyn bólu brzucha u dzieci, to zdecydowanie nie ma potrzeby wykonywania badań laboratoryjnych. Rozpoczynamy leczenie. Według Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci — ESPGHAN, lekiem pierwszego wyboru są makrogole. Dieta, np. bogatobłonnikowa, i płyny mają drugorzędne znaczenie. Ogólny wniosek jest taki, że leków nie należy się bać, jak również przewlekłego ich stosowania. Nie należy się obawiać wysokich dawek” — mówi dr Dziekiewicz. W przypadku nietolerancji laktozy/fruktozy ból brzucha, wzdęcia, biegunka pojawiają się w ciągu kilku godzin od spożycia produktu zawierającego je. „Czy takiemu pacjentowi trzeba wykonywać badania dodatkowe? Raczej nie” — uważa dr Dziekiewicz. Znana jest wtórna nietolerancja laktozy, choć nie jest ona częsta. „Pacjent, który ma celiakię, w wyniku uszkodzenia jelita może mieć obniżoną aktywność laktazy i wtórnie nietolerancję laktozy. W związku z tym generalnie w nietolerancji laktozy nie ma wskazań do badań w kierunku celiakii, ale jeśli pacjent ma również inne objawy, np. przewlekłą niedokrwistość, może rzeczywiście warto sprawdzić, czy nie choruje na celiakię” — radzi dr Dziekiewicz. Rodzice pacjentów często wiążą bóle brzucha z infestacją pasożytniczą. Według dr. Dziekiewicza, częstość zakażeń pasożytniczych wydaje się być niska. Nie ma dokładnych danych statystycznych na temat tego typu zakażeń, ponieważ od 2008 r. nie ma obowiązku raportowania zakażeń pasożytniczych poza rzadkimi. „Nawet patrząc na dane sprzed tego okresu, już wtedy one były rzadkie, może poza owsicą. Czy zatem pacjentów należy leczyć empirycznie, odrobaczać, szczególnie tych, których boli brzuch? W moim odczuciu nie, może poza dość typowymi objawami owsicy, zwykle u przedszkolaków. Pozostałych pacjentów diagnozuję, zanim podam lek, nawet mając świadomość niedokładności badań laboratoryjnych, szczególnie że tak naprawdę nie ma jednego schematu leczenia” — dodaje dr Dziekiewicz. Celiakia jest najczęstszą chorobą przewodu pokarmowego uwarunkowaną genetycznie (1/100-1/150). I choć rzadziej w jej przebiegu dominują przewlekłe bóle brzucha, należy o niej w tym aspekcie pamiętać. Obecnie większość pacjentów ma atypowe objawy, wyjęte, pojedyncze, jak np. przewlekła niedokrwistość. Jest też grupa pacjentów, którzy chorują na celiakię, cierpiąc przy tym na przewlekły ból brzucha. Nie należy się jednak spodziewać wyniszczonego pacjenta, z przewlekłą biegunką, głębokim niedoborem masy ciała. Jest to możliwy scenariusz, ale nie aż tak częsty. Wydaje się, że nadal zbyt rzadko wykonuje się badania przesiewowe w kierunku celiakii, która występuje u ok. 1 proc. ogólnej populacji. W grupie chorych spełniających kryteria rozpoznania zespołu jelita drażliwego nawet 4 proc. pacjentów może chorować na nierozpoznaną dotychczas celiakię, będącą główną przyczyną dolegliwości. „Największą zbrodnią, jaką można dokonać na pacjencie, którego podejrzewamy o celiakię, jest zalecenie mu diety bezglutenowej bez diagnostyki celiakii. On co prawda poczuje się świetnie, ale w sposób dramatyczny utrudni to diagnostykę, bo markery serologiczne celiakii znikną z krwi pod wpływem diety, potem trzeba będzie stymulować pacjenta glutenem, co wywoła u niego objawy” — mówi dr Dziekiewicz. Zastosowanie diety bezglutenowej przed przeprowadzeniem diagnostyki na lata opóźni ustalenie prawidłowego rozpoznania. Diagnostyka celiakii polega na oznaczeniu całkowitego IgA, przeciwciał przeciwko transglutaminazie tkankowej IgA. W przypadku dodatniego wyniku niezbędna jest konsultacja gastrologa. Zaburzenia czynnościowe są przyczyną 90 proc. przypadków przewlekłych bólów brzucha. Mówi się o nich przy braku nieprawidłowości anatomicznych/biochemicznych i gdy po odpowiedniej ocenie klinicznej występujących objawów nie można przypisać innemu zaburzeniu. Cztery główne patologie tego typu to: zespół jelita drażliwego, dyspepsja czynnościowa, nieokreślony czynnościowy ból brzucha, migrena brzuszna. Czy należy diagnozować takich pacjentów? „Jeśli podejrzewamy zaburzenia czynnościowe, możemy wykonać badania dodatkowe w celu wykluczenia innych potencjalnych przyczyn” — odpowiada dr Dziekiewicz. Zespół jelita drażliwego (ZJD, irritable bowel syndrome — IBS)Ma związek z wypróżnieniami. Zgodnie z Kryteriami rzymskimi IV do rozpoznania przez minimum dwa miesiące muszą występować wszystkie z poniższych objawów: ból brzucha co najmniej przez cztery dni w miesiącu związany przynajmniej z jednym z wymienionych: związek z wypróżnieniem, zmiana częstotliwości wypróżnienia, zmiana konsystencji (wyglądu) stolca; u dzieci z zaparciem ból utrzymuje się po ustąpieniu zaparcia (jeżeli ból ustąpi, należy rozpoznać zaparcie czynnościowe, a nie ZJD). Aktualnie IBS uważa się za zaburzenie na osi mózg-przewód pokarmowy, a różne objawy i ich nasilenie wskazują, które komponenty tej osi są zajęte i w jakim stopniu. „Dyspepsja czynnościowa z bólem lokalizującym się w nadbrzuszu potencjalnie stwarza miejsce na wykonanie testu w kierunku H. pylori” — ocenia dr Dziekiewicz. Do rozpoznania przez co najmniej dwa miesiące, co najmniej przez cztery dni w miesiącu musi wystąpić co najmniej jeden z następujących objawów: uczucie pełności po posiłku; wczesne osiąganie sytości; ból lub pieczenie w nadbrzuszu niezwiązane z wypróżnieniem. Sugeruje się, że dyspepsja czynnościowa może być związana z zaburzeniami motoryki żołądka, nadwrażliwością trzewną, łagodnym stanem zapalnym oraz predyspozycjami genetycznymi. Aby rozpoznać nieokreślony czynnościowy ból brzucha (NCBB), co najmniej przez dwa miesiące, przynajmniej cztery razy w miesiącu muszą być spełnione wszystkie poniższe kryteria: okresowy lub stały ból brzucha występujący nie tylko w pewnych sytuacjach fizjologicznych (np. w trakcie posiłku, miesiączki); brak wystarczających kryteriów do rozpoznania ZJD, dyspepsji czynnościowej lub migreny brzusznej. Częstość występowania NCBB w różnych krajach wynosi 1,2-4,4 proc. U dzieci z NCBB nie występuje nadwrażliwość odbytnicy, którą obserwuje się w zespole jelita drażliwego. Podobnie jak w przypadku innych czynnościowych zaburzeń, przewlekły ból brzucha jest związany ze stresującymi epizodami życiowymi, np. rozwodem rodziców, hospitalizacją. Migrena brzuszna wiąże się z cyklicznym, napadowym, intensywnym bólem brzucha. Aby rozpoznać migrenę brzuszną, przez co najmniej sześć miesięcy, przynajmniej dwukrotnie muszą wystąpić wszystkie poniższe objawy: napadowy silny, rozlany lub ostry ból brzucha wokół pępka w linii pośrodkowej, trwający co najmniej godzinę; epizody pojawiają się co kilka tygodni lub miesięcy; ból ma charakter obezwładniający i upośledza codzienną aktywność chorego; wzorzec i charakter objawów są stereotypowe dla danego pacjenta; bólowi towarzyszą co najmniej dwa z następujących objawów: brak łaknienia, wymioty, światłowstręt, nudności, ból głowy, bladość skóry. Warto pamiętać, że migrena brzuszna może przejść w okresie dorosłości w migrenowy ból głowy, ponieważ mają one podobne czynniki wywołujące, łagodzące i objawy towarzyszące. 13,5 proc. dzieci na świecie cierpi na przewlekły czynnościowy ból brzucha – wykazała metaanaliza 58 badań. W Europie problem ten dotyczy 10,5 proc. dzieci. „Bóle brzucha wydają się być banalnym problemem, ale nie jest to banalny problem. Pacjent z przewlekłym bólem brzucha może być potencjalnie ciężko chory. Wymaga dokładnego zebrania wywiadu, sprawdzenia, czy nie chudnie, u wybranych chorych w razie potrzeby należy posiłkować się badaniami dodatkowymi” — podsumowuje dr Dziekiewicz. — Nie jest łatwo diagnozować tych pacjentów, bo wymagają uspokojenia, zwłaszcza rodzice, czułego wychwycenia potencjalnych markerów poważnych chorób”. Na podstawie wykładu wygłoszonego podczas IV Kongresu „Forum Pediatrii Praktycznej — Cztery Pory Roku”, Katowice 15-16 marca 2019 r. Mdłości po jedzeniu – jakie mogą być ich przyczyny? Nudności są zaliczane do objawów niebolesnych, niemniej jednak uznawanych przez pacjentów jako bardzo nieprzyjemne, polegające na odczuwaniu nieodpartej potrzeby zwymiotowania. Tymczasem wymioty to fizyczne wydalenie treści żołądka poprzez usta, na skutek skurczu mięśni gładkich przewodu pokarmowego oraz mięśnia przepony. Nudności oraz wymioty mogą występować w sposób niezależny od siebie, jednakże zazwyczaj wymioty są poprzedzane nudnościami. Choć z drugiej strony nie każde nudności muszą zakończyć się wymiotami. Wymioty często poprzedzane są tak zwaną fazą wstępną polegającą na pojawieniu się: ślinotoku, przyspieszonej akcji serca potliwości. Takie objawy mogą trwać od kilku minut nawet do kilku godzin. Ciekawostka! Nudności i wymiotów nie powinno mylić się z ulewaniem, które jest zjawiskiem cofania się treści pokarmowej bez poprzedzających go nudności oraz bez obecności mimowolnych ruchów mięśni przewodu pokarmowego. Część pacjentów posiada również zdolność ruminacji, czyli odruchu żucia pokarmu, który już trafił do żołądka i zostaje wypchnięty z niego z powrotem do jamy ustnej wskutek świadomego zacisku mięśni gładkich jamy brzusznej, do kilku minut po wcześniejszym połknięciu pokarmu. Nudności i wymioty – przyczyny Główne przyczyny nudności i wymiotów: leki i toksyny, np. cytostatyki, NPLZty, leki kardiologiczne, diuretyczne itp., przewlekłe choroby przewodu pokarmowego, nieżyty przewodu pokarmowego, np. spowodowane infekcją, nadwrażliwość pokarmowa, gastropereza – zaburzenie opróżniania żołądka, stany zapalne jamy brzusznej, np. zapalenie wyrostka, choroby ośrodkowego układu nerwowego – niepokój, depresja, światłowstręt, choroby endokrynologiczne i metaboliczne, ciąża, choroby zakaźne. Jak zostało wspomniane wyżej, nudności mogą wywoływać wymioty, a te dzielimy na: ostre – trwające 1-2 dni, wywołane zazwyczaj zatruciami, chorobami infekcyjnymi, błędami dietetycznymi itp., przewlekłe – trwające powyżej 7 dni, które mogą stanowić objaw ciężkiej choroby przewlekłej. Nudności (oraz kryjące się za nim późniejsze wymioty) dzielimy na: występujące zaraz po jedzeniu – spowodowane np. zapaleniem odźwiernika lub błędem dietetycznym, występujące z opóźnieniem – mogące świadczyć o niedrożności układu pokarmowego, psychogenne – które mogą wystąpić zaraz po jedzeniu, niemniej jednak pacjenci często potrafią wstrzymać wymioty do momentu możliwości skorzystania z toalety, nudności poranne – pojawiające się zazwyczaj w ciąży. Na podstawie wymienionych wyżej przyczyn pojawiania się nudności i wymiotów powinniśmy pamiętać, aby nie bagatelizować żadnego symptomu chorobowego, i jak najszybciej skorzystać z pomocy lekarskiej, ponieważ nawet niewinnie wyglądający objaw może być przyczyną bardziej zaawansowanej choroby. W zależności od przyczyny nudności pacjent może uskarżać się na dodatkowe objawy takie jak: ogólnie rozumiany ból, ból za mostkiem, biegunka, zaparcia, gorączka, bóle mięśniowe, utrata masy ciała, zaburzenia widzenia, bóle głowy, zaburzenia świadomości, sztywności karku – są to objawy wskazujące prawdopodobnie na uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, zawroty głowy i szum w uszach – możliwość uszkodzenia błędnika, zawroty głowy, suchość błon śluzowych, suchość ust, kołatanie serca, utrata napięcia skóry – możliwe odwodnienie. W poniższym artykule skupimy się jednak na bardziej „domowych” objawach nudności, czyli tych, które pojawiają się głównie po jedzeniu. Jak je rozpoznać i jak sobie z nimi radzić? Nudności a ciąża Nudności u kobiet bardzo często wiążą się z możliwością ciąży. Choć nudności ciężarnych kojarzą się raczej z porannymi dolegliwościami, to jednak objaw ten pojawiać się może w ciągu całego dnia i nasilać się właśnie po zjedzeniu posiłku. W tym przypadku pomocne mogą okazać się preparaty na bazie imbiru, który łagodzi odczuwanie nudności i może zapobiec wymiotom. Nudności a refluks żołądkowo-przełykowy Refluks to zarzucanie kwaśnej treści pokarmowej z żołądka do jamy ustnej, co ostatecznie nie kończy się wymiotami. Pacjent uskarża się w takim wypadku na bóle i kłucie w żołądku, drapanie w gardle, nieprzyjemny zapach z ust i właśnie omawiane nudności, szczególnie po jedzeniu. Refluks sam w sobie jest już kwalifikowany jako choroba przewodu pokarmowego, niemniej jednak może stanowić również objaw cięższej choroby takiej jak zapalenie żołądka, wrzody żołądka, niewydolność wątroby czy niedrożność przewodu pokarmowego. Refluks może pojawiać się również sporadycznie. Nie musi on wcale świadczyć o większym zaburzeniu przewodu pokarmowego. Może wystąpić w sytuacjach dosyć trywialnych, np. po przejedzeniu, spożyciu alkoholu czy spożyciu tłustego albo słodkiego posiłku. Tego typu refluks może być poprzedzony ulewaniem oraz nudnościami projawiącymi się po jedzeniu. W takim wypadku pacjent może sięgnąć po produkty zobojętniające jak mleczka czy tabletki do ssania na bazie soli magnezowych lub soli glinu. Należy również na jakiś czas przestawić się na dietę lekkostrawną. Mdłości a zatrucie pokarmowe Zjedzenie posiłku, w którym znajdowały się bakterie lub wirusy, może spowodować zatrucie pokarmowe, a wraz z nim nudności, a nawet wymioty. Pojawiać się może również ból brzucha, biegunka, wzdęcia i uczucie przelewania w żołądku i jelitach. W takim przypadku oczywiście najlepsza jest profilaktyka, czyli bezpieczne przechowywanie żywności i sprawdzanie stanu posiłku i daty przydatności do spożycia. Jeśli jednak dojdzie już do zatrucia pokarmowego, warto zastosować węgiel leczniczy, który wiąże toksyny, oraz leki rozkurczowe celem załagodzenia objawów bólowych. Można również zastosować imbir, podobnie jak w przypadku ciężarnych, aby zmniejszyć odrzucenie nudności. Należy jednak pamiętać, aby pomiędzy przyjętym węglem a pozostałymi preparatami, jakie chcemy zastosować, albo lekami, które zażywamy na inne choroby przewlekłe, zachować odstęp paru godzin. Dzięki temu nie dojdzie do związania leków przez węgiel w przewodzie pokarmowym i obniżenia ich skuteczność. Nudności a wysiłek fizyczny Zapewne wielu z nas przynajmniej raz słyszało, że nie należy ćwiczyć po posiłku, ponieważ możemy wówczas odczuwać nudności, a nawet doprowadzić do wymiotów. Dlaczego tak się dzieje? Podczas ćwiczeń fizycznych organizm transportuje krew, a z nią tlen i substancje odżywcze do najbardziej potrzebujących w tej chwili organów, czyli do serca, mózgu i mięśni. Przewód pokarmowy zostaje w takiej sytuacji odcięty od dostaw krwi, przez co następuje spowolnienie rytmu trawiennego. Konsekwencją tego jest zaleganie niestrawionego pokarmu w żołądku i dwunastnicy, które wywołuje uczucie pełności, wzdęcia oraz nudności, a nawet wymioty. Stąd też pamiętajmy, aby po jedzeniu zawsze dać organizmowi czas na strawienie posiłku, najlepiej kilka godzin. Mdłości po posiłku a stres Stres powoduje u człowieka wiele objawów. Czasem stres przewlekły może nawet prowadzić do nerwicy żołądka. (link do artykułu?) Stres prowadzi do wydzielenia w organizmie adrenaliny, co powoduje zwiększenie wydzielania kwasu żółciowego, przez co zaburza się rytm trawienny i może dochodzić do nudności, ulewań czy nawet refluksu. Przeczytaj również:Nerwica żołądka – jak poradzić sobie z „zestresowanym” żołądkiem? Nudności pojawiają się często również u pacjentów ciepiących na depresję. Nudności i wymioty – jak zmniejszyć dolegliwości? W przypadku wystąpienia nudności i wymiotów należy przede wszystkim: Wyrównać u pacjenta zaburzenia wodno-elektrolitowe. Wdrożyć leczenie przyczynowe, czyli wprowadzić leczenie choroby, która wywołuje nudności. W razie potrzeby wdrożyć leczenie objawowe – specjalnie użyto w tym zdaniu stwierdzenia „w razie potrzeby”, ponieważ często w trakcie zatrucia pokarmowego zaleca się nie tłumić nudności i odruchu wymiotnego, aby jak najszybciej pozbyć się toksyny z organizmu. W warunkach domowych w ramach doraźnego postępowania należy: jeść dietetyczne, lekkie posiłki, unikając potraw tłustych, ciężkich, zbyt słodkich lub zbyt słonych, pić chłodne, najlepiej klarowne płyny, spożywać posiłki powoli, starając się nie łykać przy tym powietrza, jeść mało, a często, wstrzymać się z aktywnością fizyczną uprawianą zaraz po jedzeniu, na czas odczuwania nudności unikać polipragmazji (stosowania wielu leków równocześnie). Takie postępowanie powinno odbywać się pod czujnym okiem lekarza. Przewlekłe wymioty mogą doprowadzić do odwodnienia, zaburzeń metabolicznych i zaburzeń elektrolitów, np. Hipokaliemii, co ostatecznie może skutkować zaburzeniami rytmu serca. Nudności, refluks i wymioty mogą doprowadzić do nadżerek przełyku czy jamy ustnej, a nawet do wymiotów krwawych. Dlatego pamiętajmy, by nie bagatelizować żadnych oznak nieprawidłowego funkcjonowania naszego organizmu i konsultować dolegliwości z lekarzem. Źródła: Nudności i wymioty, Pediatr Med Rodz 2010, 6 (4), p. 268-274 Anna Mokrowiecka, Ewa Małecka-Panas. Refluks żołądkowo-przełykowy patogeneza, rozpoznawanie i leczenie Alergia Astma Immunologia, 1999, 4(4), 227-238, THEODOROPOULOS , LOCKEY , BOYCE JR , BUKANTZ. Nudności i wymioty w czasie ciąży, N Engl J Med 2010;363:1544-50, Jennifer R. Niebyl, Odpowiedzi na pytania naszych czytelników Biegunka po jedzeniu – kiedy i dlaczego może się pojawić? Biegunka po jedzeniu może być wywołana przez wiele czynników – nie zawsze oznacza zatrucie nieświeżym artykułem spożywczym, czasem może sygnalizować schorzenia układu pokarmowego lub inne dolegliwości. Skąd biorą się biegunki po jedzeniu? Kiedy mogą się pojawić i w jaki sposób sobie z nimi radzić? Biegunka po jedzeniu – przyczyny Biegunki należą do częstych dolegliwości układu pokarmowego, a ich pojawienie się może być spowodowane przez wiele czynników. Zwiększona częstotliwość wypróżnień lub oddawanie stolca o płynnej konsystencji może być wywołane nieświeżym jedzeniem, zakażeniem wirusami, alergiami pokarmowymi, nietolerancją laktozy czy różnego rodzaju schorzeniami układu pokarmowego (np. celiakia czy zespół jelita drażliwego). Szybkie ustalenie przyczyn biegunki może pomóc w zminimalizowaniu przykrych objawów i zapobiec ich wystąpieniu w przyszłości. Zatrucie pokarmowe – ból brzucha po jedzeniu i biegunka Zatrucie nieświeżym jedzeniem to jedna z najczęstszych przyczyn dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Biegunka jest wówczas spowodowana dostaniem się do przewodu pokarmowego bakterii, np. z gatunku Shigella lub Salmonella. Zatrucie może być wywołane nieprzestrzeganiem zasad higieny, dlatego przed jedzeniem należy myć ręce oraz produkty spożywcze, a także dbać o czystość w miejscu przygotowywania posiłków. Zatrucie pokarmowe może też być spowodowane spożyciem produktów niepoddanych obróbce termicznej, np. surowego mięsa w postaci tatara, czy sushi. Do objawów zatrucia pokarmowego należy przede wszystkim ból brzucha po jedzeniu i biegunka, a także silne skurcze brzucha, złe samopoczucie, wymiotny czy nudności. Biegunka wywołana przez nieświeże jedzenie oraz bakterie zazwyczaj mija samoistnie i nie trzeba jej leczyć. Warto jednak łagodzić jej objawy, żeby nie dopuścić do odwodnienia organizmu. Zaleca się uzupełnianie elektrolitów i picie dużej ilości wody, a także spożywanie lekkostrawnych posiłków, które nie spowodują nasilenia się dolegliwości. Zespół jelita drażliwego – przyczyna biegunek Przewlekłei częste biegunki po jedzeniu mogą też być wywołane przez schorzenia układu pokarmowego, np. zespół jelita drażliwego (IBS). Jakie są inne objawy tej dolegliwości i kiedy należy zasięgnąć porady lekarskiej? Do szczególnie niepokojących symptomów można zaliczyć uporczywe wzdęcia brzucha, silne bóle w podbrzuszu, które ustępują po wypróżnieniu, naprzemienne zaparcia i biegunki po jedzeniu, zmiana konsystencji stolca, uczucie pełności lub „przelewania się”, nudności czy nadmiar gazów. Przy zespole jelita drażliwego często pojawia się również depresja oraz lęki. Choroba może być zdiagnozowana, jeśli nieprzyjemne objawy utrzymują się dłużej niż 3 miesiące. Na zespół jelita drażliwego najczęściej zapadają osoby w przedziale wiekowym między 20 a 40 lat. Zauważasz u siebie podobne dolegliwości? W takiej sytuacji warto zasięgnąć porady lekarskiej – specjalista oceni, czy objawy mogą być związane z zespołem jelita drażliwego. Leczenie polega na łagodzeniu symptomów, unikaniu stresu oraz spożywaniu lekkostrawnych posiłków. Nietolerancja laktozy – rozwolnienie po jedzeniu produktów mlecznych Nietolerancja laktozy to problem dotykający osób, których organizm nie produkuje lub produkuje zbyt małe ilości laktazy, czyli enzymu trawiącego cukry znajdujące się w mleku oraz jego przetworach. Laktoza pozostaje niestrawiona i staje się przyczyną nieprzyjemnych dolegliwości ze strony układu pokarmowego, do których zaliczyć można biegunki po jedzeniu, kolki, nadmierną ilość gazów, wzdęcia, a także uczucie przelewania w brzuchu. Czasem pojawiają się także nudności. W przypadku nietolerancji laktozy konieczna jest odpowiednia dieta – unikanie produktów mlecznych i jego przetworów. Szacuje się, że na dolegliwość ta dotyka nawet 35% dorosłych Polaków. Alergie pokarmowe Biegunki często towarzyszą również rozmaitym alergiom pokarmowym, które oznaczają nieprawidłową reakcję na określony produkt spożywczy. Problemy trawienne oraz zwiększona częstotliwość wypróżnień mogą być charakterystyczne dla alergii na gluten, czyli mieszaniny białek roślinnych występujących między innymi w pszenicy, życie czy jęczmieniu. Według statystyk glutenu nie może spożywać nawet 10-25% populacji. Istnieją dwie jednostki chorobowe, które charakteryzują się nadwrażliwością na białka zbóż – celiakia oraz alergia na gluten. W obu przypadkach zaleca się oczywiście unikanie produktów zawierających alergen – przejście na ścisłą dietę bezglutenową. Nieleczona celiakia może powodować osteoporozę, problemy z płodnością, nowotwory (najczęściej raka jelita cienkiego), a często również zaburzenia psychiczne, np. depresję. Alergia na gluten to nie jedyny przykład nietolerancji pokarmowej, której objawem są biegunki. Stolce o płynnej konsystencji oddawane z dużą częstotliwością mogą być też symptomem alergii na białko mleka krowiego. Tego typu alergia pokarmowa występuje często u niemowląt i małych dzieci, a leczenie polega na eliminowaniu spożycia produktów zawierających alergeny. Wzdęcia | Przyczyny i sposoby na wzdęty brzuch Wzdęcia są jednym z najczęstszych problemów żołądkowo-jelitowych na świecie. Wzdęty brzuch nie jest stanem łatwym do zdefiniowania. Pacjenci opisują go jako uczucie „balona w brzuchu”, powodowanego albo wzrastającą ilością gazów w przewodzie pokarmowym, albo uczuciem napięcia w brzuchu. Należy jednak zaznaczyć, że wzdęcia są bardzo subiektywnym odczuciem, które nie musi być obiektywnie potwierdzone oceną ilości gazów czy obwodu brzucha. Gdy osoba opisuje uczucie wzdęcia, może być świadoma wzrostu obwodu brzucha lub nie. Ten pierwszy jest objawem, a drugi jest widocznym znakiem, obrzękiem i uczuciem napięcia skóry lub dyskomfortu we własnym ubraniu. Ta widoczna zmiana w talii jest określana jako rozdęcie, charakteryzujące się rozluźnieniem ściany brzucha. Możemy również wyróżnić trzeci objaw z podobnymi dolegliwościami – gazy. Jest to częste wydzielanie gazów jelitowych (częściej niż 24 razy dziennie 84). Zwykle jest postrzegany jako szczególnie nieprzyjemny, gdy towarzyszą mu takie objawy, jak wzdęcia i rozdęcie. Wzdęcia biorą się z zaburzeń ruchliwości jelit, wyższej niż u zdrowych osób lub z nadwrażliwości nerwów żołądkowo-jelitowych. Należą do sfery tak zwanych czynnościowych zaburzeń żołądkowo-jelitowych. Gazy są naturalnie obecne w jelitach. Zazwyczaj pochodzą z powietrza połykanego podczas jedzenia lub mówienia, albo z fermentacji pokarmu przez bakterie w jelitach. Jelito grube jest fizjologicznie największym rezerwuarem bakterii w przewodzie pokarmowym. Połknięte powietrze zawiera przede wszystkim azot i tlen. Gazy z metabolizmu bakteryjnego mają bardziej zróżnicowany skład. Należą do nich dwutlenek węgla, metan i wodór, a także siarkowodór i inne pochodne siarki odpowiedzialne za specyficzny zapach. Ilość i rodzaj gazów z fermentacji zależą od spożywanej żywności i składu mikroflory jelitowej (liczba i różnorodność gatunków oraz szczepów bakterii żyjących w jelitach). Niektóre gazy jelitowe są wchłaniane do krwi i wydalane podczas wydechu, a reszta jest usuwana przez „wiatry”. Objętość gazu w jelitach wynosi zwykle około 200 ml, a całkowita dzienna objętość wydalanych gazów może osiągnąć 600 ml. Zdrowa osoba wypuszcza gaz od kilkunastu do 24 razy dziennie. Wzrost ilości gazów w jelitach może być spowodowany przez: Zwiększone połykanie powietrza, np. podczas palenia, żucia gumy lub mówienia podczas jedzenia, spożycie żywności uważanej za wiatropędną (fasola i inne rośliny strączkowe), picie napojów gazowanych, upośledzenie trawienia i wchłaniania w jelicie cienkim, co powoduje wzrost ilości substancji oraz miazgi pokarmowej docierających do jelita grubego i ich fermentacji (np. niedobór laktazy – enzymu trawiącego laktozę; zespół złego wchłaniania fruktozy), spowolniony przepływ treści pokarmowej przez przewód pokarmowy, spowodowany zaburzeniami organicznymi lub funkcjonalnymi nadmiar bakterii w jelicie cienkim (zwykle jest ono stosunkowo mniej zasiedlone niż jelito grube). Z reguły nie diagnozuje się samych wzdęć, ponieważ nie ma precyzyjnych metod oceny tego symptomu. Taka sama ilość gazów może nie powodować żadnych objawów u niektórych osób, podczas gdy inne będą odczuwać ją jako wyraźny dyskomfort. Bardzo często wzdęcia i gazy są elementami tak zwanych zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego, takich jak zespół jelita drażliwego lub niestrawność czynnościowa 164. Jeśli wzdęcia są dla Ciebie kłopotliwe lub bolesne, skonsultuj je z lekarzem. Wizyta u lekarza jest także zalecana jeśli wzdęciom towarzyszą inne objawy, takie jak ból brzucha, zmiany w częstotliwości oddawania stolca lub jego konsystencji. W przypadku wzdęć lekarz przeważnie zapyta o wiele wyżej wymienionych czynników, między innymi dietę, a także o tak zwane objawy alarmowe, czyli symptomy, które mogą sugerować poważniejsze, nieczynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego. Często interesuje go również to, czy w rodzinie były przypadki choroby wrzodowej, choroby zapalnej jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego lub choroba Crohna), celiakii, nietolerancji laktozy, ponieważ schorzenia te mogą dotyczyć więcej niż jednej osoby w rodzinie. Jeśli u pacjenta pojawi się jakikolwiek z tzw. objawów alarmowych towarzyszących wzdęciom, czyli sugerujących poważniejsze przyczyny organiczne, lekarz może zlecić przeprowadzenie dodatkowych badań, takich jak: badanie kału (na pasożyty, krew utajoną, kalprotektynę), wodorowy lub wodorowo-metanowy test oddechowy (ocena nietolerancji laktozy i nietolerancji fruktozy), badania przesiewowe w kierunku celiakii (genetycznie uwarunkowana nietolerancja glutenu zawartego w podstawowych zbożach) czasem badania radiologiczne i / lub USG jamy brzusznej, gastroskopia, kolonoskopia. Jeśli obwód brzucha rośnie dość szybko, a masa ciała pozostaje niezmieniona, najprawdopodobniej masz do czynienia z rozdęciem. Następujące stany są uważane za objawy alarmowe. Mogą towarzyszyć wzdęciu lub rozszerzeniu brzucha, być kłopotliwe i dlatego wymagają porady lekarskiej: słabość, utrata apetytu, niezamierzona utrata masy ciała, gorączka, obecność krwi w kale. Poważną przyczyną stałego powiększania się brzucha może być również: szybki przyrost masy ciała (tzw. otyłość brzuszna), wodobrzusze (nadmierna ilość płynu w jamie brzusznej) powiększenie objętości narządów wewnętrznych w jamie brzusznej, takich jak wątroba, śledziona lub nerki. Należy pamiętać, że nadmiar powietrza w żołądku i jelitach jest najczęściej powodowany przez zupełnie przyziemne rzeczy, na przykład: zbyt szybkie i chciwe jedzenie, mówienie podczas spożywania posiłków, żucie gumy, jedzenie produktów wiatropędnych, takich jak: fasola , kapusta, brukselka, cebula, chleb, makaron, produkty zbożowe, jabłka, gruszki, brzoskwinie, śliwki, kukurydza, owies, ziemniaki, mleko, lody, sery pleśniowe, oczyszczone otręby 47, 54, 82, 84, 86. Prawdopodobnie najczęstszą i zazwyczaj nieuświadomioną przyczyną wzdęć jest połykanie nadmiernej ilości powietrza i często niezdolność do odbijania, czyli pozbycia się połkniętego powietrza z żołądka. Nazywa się to naukowo aerofagią. Naturalny proces powstawania gazu pochodzi również z tworzenia się gazów w jelicie grubym w wyniku fermentacji (głównie, ale nie tylko, węglowodanów) prowadzonej przez żyjące w nim bakterie. Wytwarzanie tych gazów może się nasilać, gdy do jelita docierają ciężko przyswajalne i źle wchłaniane węglowodany zawarte w roślinach strączkowych, kapustnych czy cebuli. Nadmiernej fermentacji sprzyja nietolerancja laktozy (cukru mlecznego), fruktozy (cukru w owocach, sokach owocowych, miodzie) 14, nadmierne spożycie sorbitolu, nierozpuszczalnego błonnika 72, 86, 129 itp. Problemy odczuwane w brzuchu mogą być również spowodowane tak zwanymi zaburzeniami czynnościowymi przewodu żołądkowo-jelitowego. Są to zaburzenia, które nie są oparte na żadnej przyczynie organicznej (strukturalnej lub biochemicznej) 53, 54. Niemniej jednak objawy mogą być bardzo poważne. Czynnościowe zaburzenia żołądkowo-jelitowe obejmują: Zespół jelita drażliwego (IBS), Niestrawność czynnościowa (Dyspepsja). Do mniej częstych przyczyn wartych rozważenia zaliczają się: niedobór enzymów z trzustki choroby zapalne jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Crohna, mikroskopowe zapalenie jelita grubego), celiakia. Jeśli cierpisz na wzdęcia, przyjrzenie się swojej diecie oraz stylowi życia jest zalecane. To, jak jemy i co jemy, może zwiększać produkcję gazów oraz powodować gromadzenie się większej ich ilości w przewodzie pokarmowym. Większość gazów powstaje w wyniku fermentacji przez bakterie jelitowe niektórych złożonych węglowodanów i cukrów. Tłuszcz i białka wytwarzają mniej gazu. Warto także zwrócić uwagę na sposób jedzenia i styl życia. Powstawaniu gazów może sprzyjać zwiększone połykanie powietrza, na przykład podczas: jedzenia w pośpiechu, mówienia podczas spożywania posiłku, palenia papierosów, żucia gumy. W przypadku wzdęć i gazów warto wypróbować dietę opartą na produktach spożywczych, które nie powodują nadmiernej produkcji tzw. „wiatrów”. Poniższa lista produktów jest jedynie bardzo ogólną rekomendacją, ponieważ każda osoba reaguje inaczej na różne składniki diety. Najlepiej jest słuchać swojego ciała i unikać pokarmów, które powodują niepożądane objawy, takie jak wzdęcia, rozdęcie i / lub gazy. (Zazwyczaj) dobrze tolerowane są: mięso, drób i ryby, jajka, warzywa takie jak sałata, pomidory, cukinia, owoce takie jak winogrona, jagody, wiśnie, awokado, oliwki, ryż, jogurt, kefir, maślanka. Zmiany w diecie wprowadzaj stopniowo, obserwując reakcje swojego ciała, aby móc wykluczyć produkty, które nasilają Twoje dolegliwości. Spożywanie świeżego, nieprzetworzonego jedzenia, bez sztucznych dodatków, takich jak barwniki lub konserwanty pomoże w poprawie samopoczucia. Iberogast® to lek, który można stosować w celu złagodzenia objawów takich jak wzdęcia, gazy, uczucie pełności, ból brzucha i skurcze, a także nudności 23, 28, 45, 113, 115, 149, 187. Jest on zalecany do leczenia zespołu jelita drażliwego i dyspepsji czynnościowej 45, które często mogą objawiać się przewlekłymi wzdęciami i gazami. Działanie leku Iberogast® wynika z unikalnej kombinacji dziewięciu sprawdzonych ekstraktów z ziół leczniczych 5, 45, 98, 105. Działają one synergicznie 5, 135, 177, by łagodzić objawy i zwalczać przyczyny 23, 28, 45, 113, 115, 149, 187 leżące u podstaw zaburzeń czynności przewodu pokarmowego oraz procesu trawienia 5, 8, 10, 130, 191. Zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego są zazwyczaj nie tylko wyjątkowo nieprzyjemne i związane z licznymi dolegliwościami, ale często utrudniają codzienne życie. Całe szczęście istnieje Iberogast®: połączenie dziewięciu ziół leczniczych5, 45, 98, 105 skoncentrowane na walce zarówno z podstawowymi przyczynami 5, 8, 10, 130, 191 jak i irytującymi objawami 23, 28, 45, 79, 114, 115, 123, 149, 187. Wszystko o Iberogast® Ziołowe krople Iberogast działają na różne odcinki układu pokarmowego23, 28, 45, 79, 114, 115, 123, 149 łagodzą objawy problemów trawiennych i są dobrze tolerowane 23, 28, 114, 115, 139, 149, 187. Dowiedz się więcej Znajdź odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania o Iberogast®. Dowiedz się więcej Połączenie 9 ziół leczniczych5, 45, 98, 105 użytych w leku Iberogast® zostało przebadane i opracowane w późnych latach 50 XX wieku. Dowiedz się więcej Sprawdź, gdzie można kupić lek Iberogast w dobrej cenie. Przed użyciem zapoznaj się z ulotką, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania produktu leczniczego, bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu.